Wat is de ziekte van Crohn?

De ziekte van Crohn is een chronische ontstekingsziekte van het maag-darmkanaal. Ontstekingen kunnen in principe overal optreden, van mond tot anus, maar treffen meestal de dunne en/of dikke darm. De ontstekingen kunnen diep in de darmwand doordringen en leiden tot littekens, vernauwingen en verstoorde opname van voedingsstoffen.

Bij deze aandoening is er iets drastisch mis in de interactie tussen immuunsysteem en microbioom, en de samenstelling van het microbioom is daarop van invloed. Het aanpassen hiervan door probiotica of poeptransplantatie lijkt een verbetering van de klachten te geven, hoewel de aanwijzingen minder sterk zijn dan bij colitis ulcerosa.

De ziekte verloopt grillig: periodes van hevige klachten (opvlammingen) worden afgewisseld met remissies, waarin iemand zich relatief goed voelt. Crohn komt het vaakst voor tussen de 15 en 30 jaar, maar kan op elke leeftijd ontstaan.

Overzicht, oorzaken en voedingsinzichten

Symptomen

De klachten verschillen per persoon en hangen af van de plaats en ernst van de ontsteking. Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Buikpijn en krampen

• Diarree (soms met bloed)

• Gewichtsverlies

• Vermoeidheid

• Koorts

• Misselijkheid

Oorzaken en risicofactoren

Hoewel de exacte oorzaak van Crohn nog niet is vastgesteld, wijzen onderzoeken op een combinatie van factoren:

• Immuunsysteem: het lichaam valt ten onrechte eigen darmweefsel aan.

• Genetische aanleg: ongeveer 1 op de 5 Crohn-patiënten heeft een familielid met IBD.

• Omgeving: leven in een verstedelijkte, westerse omgeving verhoogt het risico.

• Leefstijl: roken is een belangrijke verergerende factor.

• Dieet: sterk bewerkte voeding, veel omega-6 vetzuren en transvetten kunnen mogelijk bijdragen aan ontstekingen.

Voeding & leefstijl: ondersteunende rol

Er bestaat geen universeel dieet voor Crohn, maar bepaalde voedingsmiddelen en leefstijlkeuzes kunnen bijdragen aan het verminderen van klachten en het ondersteunen van de darmgezondheid.

Voeding die gunstig kan zijn

• Voedingsvezels (vooral oplosbare vezels uit groenten, fruit, haver, peulvruchten) kunnen in remissie bijdragen aan een gezondere darmflora en verlaagde ontstekingsactiviteit [6,7].

• Probiotica en prebiotica kunnen een gunstig effect hebben op de bacteriële balans [1].

• Curcumine (werkzame stof uit kurkuma) heeft ontstekingsremmende eigenschappen [2].

• Resveratrol uit o.a. druivenschil en bessen wordt onderzocht vanwege zijn immunomodulerende effecten [3].

• Vitamine D speelt mogelijk een rol bij het reguleren van immuunprocessen [4,5].

Voeding die klachten kan verergeren

• Voeding rijk aan verzadigde vetten, transvetten en omega-6 vetzuren (zoals in fastfood en sterk bewerkte producten) [8].

• Alcohol en roken verhogen de kans op opvlammingen en complicaties [10].

• Grove vezels en gasvormende producten kunnen bij sommige mensen extra irritatie geven tijdens actieve ontstekingen [9].

Leefstijltips

• Stoppen met roken is sterk aanbevolen – het verhoogt het risico op complicaties aanzienlijk [10].

• Beweging stimuleert de darmwerking en ondersteunt het algemeen welzijn.

• Houd voedingsstatus en tekorten goed in de gaten, vooral bij ijzer, B12, zink, foliumzuur en vitamine D.

• Overleg altijd met een arts of diëtist over het gebruik van supplementen of bij specifieke dieetinterventies.

Let op: door ontstekingen of operaties kan de opname van voedingsstoffen verstoord zijn. Zo wordt vitamine B12 opgenomen in het laatste deel van de dunne darm (ileum), dat bij Crohn vaak is aangedaan.

Medicamenteuze behandeling

Ontstekingsremmers, immunosuppressiva en soms biologische medicijnen* kunnen nodig zijn om ontstekingen te onderdrukken. Voeding kan ondersteunend zijn, maar vervangt geen medische behandeling.

* Biologische medicijnen (biologicals) zijn geavanceerde geneesmiddelen die worden gemaakt met behulp van levende cellen. Ze zijn gericht op het specifiek uitschakelen van bepaalde onderdelen van het immuunsysteem die betrokken zijn bij chronische ontstekingen.

* Biologische medicijnen

Bij Crohn gaat het vaak om:

• Anti-TNF-α middelen, zoals:
  • Infliximab (Remicade, Inflectra)
  • Adalimumab (Humira)
• Anti-integrinen, zoals Vedolizumab (Entyvio)
• Interleukineremmers, zoals Ustekinumab (Stelara)

Deze medicijnen remmen de ontstekingsreactie veel gerichter dan klassieke immunosuppressiva, en worden vaak ingezet als andere behandelingen onvoldoende werken.

Bronnen

1. Saez-Lara, M. J., Gomez-Llorente, C., Plaza-Diaz, J., & Gil, A. (2015). The role of probiotic lactic acid bacteria and bifidobacteria in the prevention and treatment of inflammatory bowel disease and other related diseases: a Systematic review of randomized human clinical trials. BioMed Research International, 2015, 1–15.
2. Holt, P. R., Katz, S., & Kirshoff, R. (2005). Curcumin therapy in inflammatory bowel disease: a pilot study. Digestive Diseases and Sciences, 50(11), 2191–2193.
3. Giang, J., Lan, X., Crichton, M., Marx, W., & Marshall, S. (2021). Efficacy and safety of biophenol‐rich nutraceuticals in adults with inflammatory gastrointestinal diseases or irritable bowel syndrome: A systematic literature review and meta‐ Nutrition & Dietetics, 79(1), 76–93.
4. Richman, E., & Rhodes, J. M. (2013). Review article: evidence‐based dietary advice for patients with inflammatory bowel disease. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 38(10), 1156–1171.
5. Valvano, M., Magistroni, M., Cesaro, N., Carlino, G., Monaco, S., Fabiani, S., Vinci, A., Vernia, F., Viscido, A., & Latella, G. (2022). Effectiveness of Vitamin D Supplementation on disease course in inflammatory bowel disease Patients: Systematic Review with Meta-Analysis. Inflammatory Bowel Diseases, 30(2), 281–291.
6. Ananthakrishnan, A. N., Khalili, H., Konijeti, G. G., Higuchi, L. M., De Silva, P., Korzenik, J. R., Fuchs, C. S., Willett, W. C., Richter, J. M., & Chan, A. T. (2013). A prospective study of long-term intake of dietary fiber and risk of Crohn’s disease and ulcerative colitis. Gastroenterology, 145(5), 970–977.
7. Fernandez, V. S., Palomino, M. S., Laredo-Aguilera, J. A., Pozuelo-Carrascosa, D. P., & Carmona-Torres, J. M. (2023). High-Fiber Diet and Crohn’s Disease: Systematic Review and Meta-Analysis. Nutrients, 15(14), 3114.
8. Hou, J. K., Abraham, B., & El-Serag, H. (2011). Dietary intake and Risk of Developing Inflammatory Bowel Disease: A Systematic Review of the literature. The American Journal of Gastroenterology, 106(4), 563–573.
9. Voedingsadviezen bij de ziekte van Crohn | Diakonessenhuis. Diakonessenhuis. https://www.diakonessenhuis.nl/folders/voedingsadviezen-ziekte-crohn.
10. Georgiou, A. N., Ntritsos, G., Papadimitriou, N., Dimou, N., & Evangelou, E. (2020). Cigarette smoking, coffee consumption, alcohol intake, and risk of Crohn’s Disease and ulcerative colitis: a Mendelian randomization study. Inflammatory Bowel Diseases, 27(2), 162–168.